Napady złości u dziecka - dlaczego się zdarzają i jak reagować?

A ono nagle zaczyna krzyczeć.

Rzuca się na podłogę. Kopie. Zdejmuje kurtkę, którą przed chwilą udało Ci się założyć. Uderza Cię ręką i krzyczy, że nigdzie nie pójdzie.

Patrzysz na zegarek. Za dziesięć minut powinnaś być w pracy. Myślisz:

• „Przecież tylko poprosiłam, żeby założyło buty. Co się z nim dzieje?”.

Być może nic złego.

Dziecko mogło wejść właśnie w etap, w którym bardzo chce decydować o sobie. Być może było zmęczone, głodne albo przebodźcowane. Może nie chciało przerywać zabawy. Może przestraszyło się Twojego pośpiechu i napięcia.

Dla Ciebie to mała rzecz. Dla dziecka w tym momencie to może być PRAWDZIWA KATASTROFA.

Dziecko nie rodzi się z umiejętnością panowania nad silnymi emocjami. Ono musi się tego nauczyć.

Musi rozpoznać, że złość zaczyna rosnąć. Zauważyć napięcie w brzuchu, dłoniach lub szczęce. Nazwać to, co czuje. Przypomnieć sobie poznany sposób. Zatrzymać impuls i podjąć inną decyzję.

To bardzo skomplikowany proces. Nawet dorosłym nie zawsze się udaje.

Małe dziecko może znać zasadę:

• „Nie wolno bić”.

Może nawet powtórzyć ją własnymi słowami. Nie oznacza to jednak, że potrafi zatrzymać rękę, kiedy jego ciało i emocje są już rozpędzone.

Małe dziecko patrzy na sytuację zupełnie inaczej niż dorosły.

Ty widzisz konieczność zmiany pieluszki. Dziecko czuje:

• „Ktoś przerywa mi zabawę i chce decydować o moim ciele”.

Ty widzisz konieczność wyjścia z domu. Dziecko czuje:

• „Nie chcę jeszcze kończyć. To ja chcę zdecydować”.

Ty zabierasz mu kawałek szkła znaleziony w piaskownicy. Dziecko widzi niezwykły skarb, który właśnie zostało mu odebrany. Ty wiesz, dlaczego nie można codziennie jeść czekolady. Dziecko widzi coś pysznego, czego bardzo pragnie, i osobę, która stoi mu na drodze.

Dziecko może w takim momencie czuć:

• ogromną frustrację;
• utratę kontroli;
• rozczarowanie;
• niesprawiedliwość;
• strach;
• bezsilność;
• zmęczenie i przeciążenie;
• potrzebę samodzielności;
• potrzebę kontaktu i uwagi.

Nie potrafi jeszcze pomieścić tej fali i spokojnie powiedzieć:

• „Mamo, bardzo trudno jest mi przerwać tę zabawę. Potrzebuję chwili, żeby przygotować się do wyjścia”.

Jego ciało mówi za nie. Krzykiem. Płaczem. Kopaniem. Rzuceniem przedmiotem.

Napad złości dziecka uruchamia również nasze emocje. Czujemy bezsilność. Złość. Wstyd, bo inni patrzą. Lęk, że z dzieckiem dzieje się coś złego.

Zastanawiamy się:

• „Co będzie, kiedy ono dorośnie?”.
• „Czy zupełnie straciłam autorytet?”.
• „Czy jestem zbyt łagodna?”.
• „Czy to moja wina?”.
• „Może naprawdę powinnam je ukarać?”.

Czasem własne dziecko budzi w nas tak ogromną złość, że mamy ochotę krzyknąć, szarpnąć je albo odpłacić tym samym. A później pojawiają się wyrzuty sumienia.

To my, rodzice, również potrzebujemy w takiej chwili wsparcia. Nie jesteśmy robotami. Mamy prawo być zmęczeni, rozczarowani i wściekli. Nie mamy jednak prawa odreagowywać tych emocji na dziecku.

Jeżeli chcemy nauczyć je, jak zatrzymać agresywny impuls, musimy próbować pokazać mu ten proces własnym zachowaniem.

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Złość sama w sobie nie jest zła. Może informować, że:

• coś nam nie odpowiada;
• ktoś przekroczył naszą granicę;
• czujemy się niesprawiedliwie potraktowani;
• straciliśmy coś ważnego;
• jesteśmy zmęczeni albo przeciążeni;
• potrzebujemy pomocy.

Dziecko ma prawo czuć złość. Nie ma jednak prawa bić, kopać, gryźć, niszczyć przedmiotów, atakować zwierząt ani rzucać niebezpiecznymi rzeczami.

Możesz jednocześnie uznać emocję i zatrzymać zachowanie:

• „Widzę, że jesteś bardzo zły. Nie pozwolę Ci mnie bić”.
• „Możesz się złościć. Nie możesz rzucać zabawkami w siostrę”.
• „Rozumiem, że nie chcesz wychodzić. Buty jednak musimy założyć”.

Napad rzadko pojawia się zupełnie bez przyczyny. Czasem przyczyna jest oczywista: odmowa, przegrana, koniec zabawy, odebranie przedmiotu, konieczność ubrania się, wyłączenie telewizora, konflikt z rodzeństwem.

Czasem powód jest mniej widoczny.

Niezaspokojone potrzeby ciała

Zacznij od podstaw:

• Czy dziecko jest głodne?
• Czy chce mu się pić?
• Czy jest niewyspane?
• Czy nie jest chore?
• Czy nie jest mu za gorąco albo za zimno?
• Czy ubranie nie drapie?
• Czy nie potrzebuje ruchu?

Zmęczonemu i głodnemu dziecku o wiele trudniej znieść najmniejszą frustrację.

Przebodźcowanie

Dziecko może nie radzić sobie z hałasem, światłem, tłumem, intensywnymi zapachami, dotykiem, zbyt dużą liczbą poleceń, długim pobytem w przedszkolu lub szkole, ekranami albo nagłymi zmianami.

Być może wybuch w domu nie dotyczy kubka ani butów. Być może dziecko przez cały dzień próbowało wytrzymać zbyt wiele.

Potrzeba samodzielności

Szczególnie u dzieci około 2. i 3. roku życia bardzo silna staje się potrzeba:

• „JA SAM”.

Dziecko chce decydować, którą koszulkę założy, z jakiej miseczki zje, który but włoży najpierw, gdzie zostanie zmieniona pieluszka i kto pomoże mu się ubrać.

Nie możemy oddać małemu dziecku kontroli nad wszystkim. Możemy jednak dać mu bezpieczny wybór tam, gdzie jest to możliwe:

• „Chcesz założyć zieloną czy niebieską koszulkę?”.
• „Najpierw prawy czy lewy but?”.
• „Idziesz do łazienki sama czy chcesz, żebym Cię zaniosła?”.

Dziecko nadal robi to, co jest potrzebne. Otrzymuje jednak odrobinę sprawczości.

Zaskoczenie i zmiana planu

Dzieciom często trudno jest nagle przerwać coś przyjemnego. Pomaga wcześniejsza zapowiedź:

• „Za pięć minut kończymy zabawę”.
• „Jeszcze dwa zjazdy i idziemy do domu”.
• „Po tej audiobajce gasimy światło”.

Nie zawsze zapobiegnie to złości. Daje jednak dziecku czas na przygotowanie się do zmiany.

Trudność, której jeszcze nie widzimy

Silne i częste wybuchy mogą czasem wiązać się z ADHD, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, trudnościami sensorycznymi, zaburzeniami lękowymi, opóźnieniem rozwoju mowy, trudną sytuacją rodzinną, przewlekłym napięciem albo problemami zdrowotnymi.

Dziecko w wieku 1,5-3 lat

To czas wielkiego rozwoju i wielkiej frustracji. Dziecko chce coraz więcej robić samodzielnie, ale jego możliwości nadal są ograniczone.

Nie potrafi jeszcze długo czekać, przewidywać konsekwencji, patrzeć na sytuację z perspektywy dorosłego, dobrze opisywać swoich potrzeb ani zatrzymywać silnych impulsów.

Napady bywają gwałtowne, nagłe i wywoływane przez sytuacje, które dorosłym wydają się błahe. Na tym etapie najważniejsze są:

• bezpieczeństwo;
• koregulacja;
• prosty język;
• stałe granice;
• ograniczenie bodźców;
• małe wybory;
• przewidywalność.

Dziecko w wieku 4-5 lat

Dziecko ma już więcej słów, ale nadal nie zawsze potrafi z nich skorzystać w chwili silnych emocji. Częściej pojawia się poczucie niesprawiedliwości, trudność z przegrywaniem, porównywanie się z innymi, testowanie zasad, frustracja związana z relacjami i złość po usłyszeniu odmowy.

Po wybuchu można coraz więcej rozmawiać, odtwarzać sytuację i wspólnie szukać rozwiązania.

Dziecko w wieku 6 lat i starsze

Starsze dziecko zwykle zna już zasady. Problemem może być nie brak wiedzy, ale brak umiejętności zastosowania jej pod wpływem silnego stresu.

Złość może pojawiać się jako krzyk, trzaskanie drzwiami, obrażanie, rzucanie przedmiotami, bójki, agresja wobec rodzeństwa, odmowa rozmowy albo ucieczka i zamknięcie się w pokoju.

Im starsze dziecko, tym więcej miejsca powinno mieć na własną opowieść:

• „Jak Ty to widziałeś?”.
• „Co wydarzyło się przed wybuchem?”.
• „Kiedy mogłeś zauważyć, że złość rośnie?”.
• „Co następnym razem możesz zrobić inaczej?”.

Justyna Rokicka opisuje w książce autorski schemat Wi-Fi - gad - ssak - człowiek.

Nie zaczynamy od wykładu. Zaczynamy od uspokojenia sytuacji.

Złość dziecka bardzo łatwo udziela się rodzicowi.

Dziecko krzyczy. Ty podnosisz głos. Ono krzyczy jeszcze głośniej. Ty zaczynasz grozić. Po chwili nikt już nie pamięta, od czego wszystko się zaczęło.

Dlatego pierwszy krok dotyczy Ciebie. Spróbuj pomyśleć:

• „Moje dziecko nie jest teraz moim przeciwnikiem”.
• „Ono nie radzi sobie z tym, co czuje”.
• „Najpierw muszę zatrzymać własną reakcję”.
• „Do zasad wrócimy później”.

Możesz:

• zrobić jeden wolny wydech;
• oprzeć stopy o podłogę;
• rozluźnić dłonie;
• ściszyć głos;
• odsunąć się o krok;
• poprosić drugiego rodzica o zmianę, jeśli czujesz, że zaraz stracisz kontrolę.

Programy uczące rodziców rozpoznawania własnych emocji i prowadzenia dziecka przez emocje poprawiały wiedzę emocjonalną dzieci i zmniejszały część problemów z zachowaniem.

„Gad” to skrót myślowy z mapy opisanej wyżej, a nie nazwa części mózgu. W silnym wybuchu używaj jak najmniej słów. Nie pytaj „dlaczego znowu to robisz?”, nie tłumacz „przecież już tyle razy rozmawialiśmy” i nie żądaj „natychmiast mnie przeproś”.

Najpierw zatrzymaj niebezpieczne zachowanie. Możesz powiedzieć:

• „STOP. Nie pozwolę Ci bić”.
• „Odsunę te przedmioty, żeby nikomu nic się nie stało”.
• „Jestem obok. Porozmawiamy, kiedy złość trochę opadnie”.

Zadbaj o otoczenie

Jeśli to możliwe:

• odsuń niebezpieczne przedmioty;
• oddziel rodzeństwo;
• przejdźcie w spokojniejsze miejsce;
• wyłącz telewizor i muzykę;
• ogranicz obecność innych osób;
• zmniejsz liczbę słów i poleceń;
• daj dziecku przestrzeń.

Nie wymagaj kontaktu wzrokowego. Nie każde dziecko chce być dotykane. Jedno potrzebuje przytulenia. Drugie potrzebuje, żebyś usiadła dwa metry dalej. Możesz zapytać:

• „Chcesz się przytulić czy mam być obok?”.

Gdy dziecko bije lub kopie

Twoim zadaniem jest zatrzymać krzywdzenie najmniejszą potrzebną siłą - dotykaj tylko wtedy, gdy inaczej nie da się zapobiec krzywdzie. Możesz:

• odsunąć się poza zasięg;
• zablokować uderzenie;
• odsunąć inne dzieci;
• schować przedmioty, którymi dziecko może rzucić;
• spokojnie powtarzać jedną granicę.

• „Nie pozwolę Ci mnie bić”.
• „Widzę, że jesteś zły. Zatrzymam Twoje ręce, jeśli będziesz próbował zrobić komuś krzywdę”.

Pomóż ciału odzyskać równowagę

Jeżeli dziecko jest gotowe na współpracę, możesz zaproponować:

• łyk wody;
• spokojny oddech;
• zdmuchiwanie wyobrażonych świeczek;
• tupanie albo skakanie;
• mocne oparcie dłoni o ścianę;
• ściskanie poduszki;
• zawinięcie się w koc;
• chwilę ciszy.

Nie wydawaj kolejnego rozkazu „teraz zrób dziesięć oddechów!”. Zaproponuj:

• „Chcesz razem zgasić pięć świeczek?”.
• „Wolisz usiąść pod kocem czy napić się wody?”.

Jeżeli dziecko odmawia, po prostu pozostań obok i pilnuj bezpieczeństwa.

Kiedy widzisz, że krzyk słabnie, oddech zwalnia, a ciało dziecka robi się mniej napięte, możesz zacząć nawiązywać kontakt.

Nie zaczynaj jeszcze od oceny zachowania. Najpierw spróbuj zrozumieć, co wydarzyło się z perspektywy dziecka. Możesz powiedzieć:

• „Bardzo chciałeś zostać na placu zabaw”.
• „Było Ci przykro, kiedy zabrałam ten przedmiot”.
• „Poczułeś, że to niesprawiedliwe”.
• „Chyba wszystkiego zrobiło się za dużo”.
• „Bardzo się przestraszyłeś”.

Starsze dziecko możesz zapytać:

• „Co się wydarzyło?”.
• „Co było dla Ciebie najtrudniejsze?”.
• „Co poczułeś najpierw?”.
• „Co chciałeś wtedy zrobić?”.

Nie poprawiaj od razu jego wersji. Najpierw wysłuchaj.

Dopiero kiedy dziecko naprawdę się uspokoi, przechodzimy do nauki. Czasem będzie to po kilku minutach. Czasem po godzinie. Czasem dopiero wieczorem.

Możesz powiedzieć:

• „Rozumiem, że bardzo się zezłościłeś. Nie zgadzam się jednak na bicie”.
• „Zabrałam szkło, bo mogłeś się skaleczyć. Rozumiem, że było Ci przykro, bo chciałeś się nim bawić”.
• „Możesz powiedzieć, że jesteś zły. Nie możesz rzucać samochodem w brata”.

Następnie pomóż dziecku zobaczyć skutek zachowania, naprawić sytuację i przygotować sposób na przyszłość.

Naturalna konsekwencja

Nie chodzi o wymyślanie kary niezwiązanej z sytuacją.

Jeśli dziecko rozlało wodę - pomaga ją wytrzeć. Jeśli rzucało zabawką - zabawka na chwilę zostaje odłożona, ponieważ nie jest teraz używana bezpiecznie. Jeśli skrzywdziło rodzeństwo - najpierw sprawdzamy, czy drugiemu dziecku nic się nie stało. Jeśli coś zniszczyło - wspólnie zastanawiamy się, czy można to naprawić.

Naprawienie relacji

Nie wymuszaj automatycznego „przeproś!”. Zapytaj:

• „Co możemy teraz zrobić, żeby naprawić sytuację?”.

Może to być:

• szczere przeproszenie;
• przyniesienie zimnego okładu;
• pomoc w odbudowaniu wieży;
• posprzątanie;
• narysowanie kartki;
• przytulenie, jeśli druga osoba tego chce;
• spokojna rozmowa.

Plan na następny raz

Nie kończ na „masz już tak więcej nie robić”. Dziecko prawdopodobnie też nie chce powtarzać tej sytuacji. Problem polega na tym, że nie wie jeszcze, jak jej uniknąć.

Ustalcie jeden prosty sposób:

• „Kiedy poczujesz, że chcesz uderzyć, odejdź dwa kroki i zawołaj mnie”.
• „Kiedy przegrasz, możesz powiedzieć: Jestem wściekły, potrzebuję przerwy”.
• „Kiedy zrobi się za głośno, pokaż mi umówiony znak”.

Krzyk

Krzyk rodzica dokłada kolejne pobudzenie. Dziecko nie uczy się wtedy opanowania. Uczy się, że silniejsza osoba wygrywa głośniejszym głosem.

Kary wymyślane w emocjach

• „Nie będzie bajek przez tydzień!”.
• „Wyrzucę wszystkie zabawki!”.
• „Nigdy więcej nie pójdziemy na plac zabaw!”.

Takie groźby zwykle wynikają z naszej bezsilności. Mogą przerwać zachowanie ze strachu, ale same nie pokazują dziecku, co ma zrobić ze złością następnym razem.

Zawstydzanie

• „Taki duży chłopiec, a tak się zachowuje”.
• „Wszyscy na Ciebie patrzą”.
• „Zobacz, jakie grzeczne są inne dzieci”.

Wstyd nie uczy regulacji. Może sprawić, że dziecko zacznie uważać siebie za złe, zamiast uczyć się odpowiedzialności za konkretne zachowanie.

Długie tłumaczenia

W środku wybuchu dziecko najczęściej nie jest gotowe na rozmowę. Im więcej mówisz, tym więcej bodźców musi przetworzyć.

Natychmiastowe uleganie

Jeżeli powiedziałaś, że nie kupicie zabawki, możesz pozostać przy tej decyzji.

• „Wiem, że bardzo jej chciałeś. Dzisiaj jej nie kupimy. Możesz być z tego powodu zły. Jestem obok”.

Spokojna konsekwencja jest bardziej pomocna niż walka o władzę albo zmienianie zasad pod wpływem krzyku. W badaniu podłużnym z udziałem matek małych dzieci częstsze siłowe narzucanie woli i mniejsza konsekwencja zapowiadały nasilenie napadów złości w czasie.

Nie każdemu wybuchowi można zapobiec. Można jednak zmniejszyć ich częstotliwość i intensywność.

Zadbaj o podstawy

Sprawdź sen, głód, pragnienie, ruch, odpoczynek, liczbę bodźców, czas przed ekranem i rytm dnia.

Nie jest to cudowne rozwiązanie. Ale zmęczony układ nerwowy ma o wiele mniej możliwości radzenia sobie z frustracją.

Uprzedzaj o zmianach

• „Za dziesięć minut wychodzimy”.
• „Jeszcze jedna runda”.
• „Po kolacji będzie kąpiel”.
• „Dzisiaj odbierze Cię tata”.

Dawaj ograniczony wybór

• „Chcesz umyć zęby przed czy po założeniu piżamy?”.
• „Wychodzisz z wanny sama czy mam Ci pomóc?”.
• „Chcesz czerwony czy niebieski kubek?”.

Nie pytaj o wybór, jeśli decyzja już została podjęta. Zamiast „czy chcesz iść do przedszkola?” powiedz „do przedszkola pojedziemy samochodem czy pójdziemy pieszo?”.

Obserwuj pierwsze sygnały

Nie czekaj, aż złość osiągnie dziesięć na dziesięć. Zwróć uwagę na:

• zaciskanie dłoni;
• szybszy oddech;
• napięcie ciała;
• wzrost głośności;
• powtarzanie jednego zdania;
• chaotyczny ruch;
• zakrywanie uszu;
• próby ucieczki;
• coraz większą drażliwość.

To moment, żeby zrobić przerwę, ograniczyć bodźce, dać dziecku wybór, przypomnieć umówioną technikę albo zaproponować wodę lub odpoczynek.

Stwórzcie skalę złości

Może mieć wartości od 0 do 10. Albo zwierzęta:

• myszka - małe zdenerwowanie;
• pies - złość rośnie;
• lew - bardzo duża złość;
• smok - zaraz nastąpi wybuch.

Zapytaj:

• „Gdzie jesteś teraz?”.
• „Co możemy zrobić, zanim pojawi się smok?”.

Naucz jednego zdania

• „Jestem zły”.
• „Potrzebuję przerwy”.
• „Nie zgadzam się”.
• „Pomóż mi”.
• „Jest za głośno”.

Ćwicz jedną technikę

• pauza;
• pięć spokojnych oddechów;
• odejście do spokojnego miejsca;
• mocne oparcie stóp o podłogę;
• wypicie wody;
• zawołanie rodzica;
• ściskanie poduszki;
• policzenie do pięciu.

Pokazuj własnym przykładem

Powiedz:

• „Czuję, że zaczynam się złościć. Zrobię chwilę przerwy, żeby nie krzyknąć”.

Dziecko zobaczy wtedy, że emocje nie są czymś, czego należy się wstydzić. Są czymś, czym można się zajmować.

Dziecko nie zawsze chce słuchać kolejnego tłumaczenia rodzica. Może jednak zainteresować się historią smoka, który czuje ogień w brzuchu, albo liska, którego myśli pędzą tak szybko, że trudno mu się zatrzymać.

W Open Tales wykorzystujemy bajkoterapię w formie audiobajek bez ekranu. Bohater:

• przeżywa podobną emocję;
• nie jest zawstydzany ani pouczany;
• zauważa sygnały płynące z ciała;
• popełnia błędy;
• odkrywa jeden konkretny sposób działania;
• stopniowo uczy się korzystać z własnych zasobów.

Wykorzystujemy wybrane elementy podejścia ericksonowskiego: metaforę, opowieść, wyobraźnię, normalizowanie emocji, pokazywanie rozwiązania zamiast moralizowania i wzmacnianie zasobów dziecka.

Dzięki metaforze złość może stać się wulkanem, ogniem albo wielką falą. Dziecko może później powiedzieć:

• „Mój wulkan zaczyna się budzić”.

To prostsze niż „doświadczam narastającego pobudzenia emocjonalnego”.

Audiobajkę najlepiej włączyć w spokojnym momencie: przed snem, podczas odpoczynku, w samochodzie, po powrocie z przedszkola albo po trudnej sytuacji, kiedy emocje już opadną.

Po uruchomieniu nagrania możesz odłożyć telefon lub tablet. Dziecko słucha bez patrzenia w ekran i tworzy własne obrazy w wyobraźni. Warto wracać do tej samej audiobajki kilka razy.

Kiedy dziecko zna już bohatera, możesz później powiedzieć:

• „Pamiętasz, co zrobił smok, kiedy poczuł, że ogień zaczyna rosnąć?”.

W badaniu z udziałem trzylatków część dzieci przeniosła do podobnej sytuacji strategię pokazaną przez bohaterkę książki. W podstawowym porównaniu grup różnicy jednak nie było - efekt pojawił się dopiero po uwzględnieniu wcześniejszych doświadczeń dziecka z książkami.

W codziennym języku słowa te bywają używane zamiennie. Nie zawsze opisują jednak dokładnie tę samą sytuację.

Napad złości

Może rozpocząć się od odmowy, przegranej, przerwania zabawy, niezaspokojonej potrzeby albo braku zgody rodzica.

Dziecko może początkowo sprawdzać, czy zmienisz decyzję, a później naprawdę stracić kontrolę nad rosnącym pobudzeniem.

Meltdown

Tym określeniem często opisuje się gwałtowną reakcję na przeciążenie. Może pojawić się, gdy dziecko nie radzi sobie z hałasem, światłem, tłumem, zmianą, dotykiem, wieloma poleceniami albo długotrwałym napięciem.

Meltdown szczególnie często omawia się w kontekście dzieci autystycznych i dzieci z trudnościami sensorycznymi. W takim momencie ograniczenie bodźców i zapewnienie bezpieczeństwa bywa ważniejsze niż tłumaczenie, konsekwencje czy wymaganie współpracy.

Niezależnie od nazwy obserwuj, co wydarzyło się wcześniej, gdzie dochodzi do wybuchów, jakie bodźce były obecne, co pomaga dziecku i ile czasu potrzebuje na powrót do równowagi.

Napady złości są częste u małych dzieci i same w sobie nie oznaczają zaburzenia. Ważne są jednak częstotliwość, intensywność, czas trwania, powody wybuchów, zachowanie dziecka podczas napadu, zdolność powrotu do równowagi i wpływ na codzienne życie.

Warto skonsultować się z pediatrą, psychologiem dziecięcym lub psychiatrą dziecięcym, jeżeli:

• często poważnie atakuje innych;
• krzywdzi zwierzęta;
• wybuchy są wyjątkowo długie lub gwałtowne;
• zdarzają się wiele razy dziennie;
• pojawiają się w różnych miejscach;
• dziecko nie potrafi wrócić do równowagi;
• zachowanie pogarsza się zamiast stopniowo poprawiać;
• dziecko ma również trudności z komunikacją, snem, jedzeniem, dotykiem lub zmianami;
• wybuchy utrudniają funkcjonowanie całej rodziny;
• czujesz, że sama przestajesz sobie radzić.

Nie liczy się wyłącznie to, czy dziecko wpada w złość. Badania pokazują, że znaczenie mają rodzaj zachowania, jego częstotliwość, intensywność i kontekst.

Badania i źródła

1. 1Potegal M., Kosorok M.R., Davidson R.J. - Temper tantrums in young children: tantrum duration and temporal organization, Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics 2003
2. 2Wakschlag L.S. i wsp. - Defining the developmental parameters of temper loss in early childhood, Journal of Child Psychology and Psychiatry 2012
3. 3Mo J. i wsp. - Parental Discipline Techniques and Changes in Observed Temper Tantrum Severity in Toddlers, Research on Child and Adolescent Psychopathology 2022
4. 4Havighurst S.S. i wsp. - Tuning in to Kids: improving emotion socialization practices in parents of preschool children, Journal of Child Psychology and Psychiatry 2010
5. 5Wilson K.R. i wsp. - Tuning in to Kids: an effectiveness trial of a parenting program, Journal of Family Psychology 2011
6. 6Schoppmann J. i wsp. - The effect of picture book reading on young children's use of an emotion regulation strategy, PLoS One 2023

Napad złości nie oznacza, że dziecko jest złe, złośliwe albo niewychowane. Oznacza, że w danej chwili to, co czuje, przerosło jego aktualne możliwości.

Twoim zadaniem nie jest sprawić, żeby dziecko nigdy się nie złościło. Masz mu pomóc:

• bezpiecznie przejść przez wybuch;
• odzyskać równowagę;
• zrozumieć, co się wydarzyło;
• poznać granice;
• naprawić wyrządzoną krzywdę;
• nauczyć się jednego nowego sposobu;
• spróbować ponownie następnym razem.

Nie od razu. Nie bez kolejnych wybuchów. Nie po jednej rozmowie ani po jednej audiobajce. Cierpliwie. Spokojnie. Wiele razy.

Więcej odpowiedzi na konkretne pytania dotyczące rozwoju, złości, agresji, lęku i trudnych zachowań dzieci znajdziesz w książce Justyny Rokickiej „Czy to jest normalne? Odpowiedzi na pytania, które zadają sobie rodzice”.